Strona główna / Historia / Hasło „Bóg i Ojczyzna” nadal żywe

GP #20, 21 września 2013 r.

Hasło „Bóg i Ojczyzna” nadal żywe

LIDIA KOWALEWICZ

Historia Zjednoczenia Polskiego Rzymsko Katolickiego w Ameryce (ZPRKA) sięga końca XIX w. W tym czasie Polacy zrzeszali się głównie przy zakładanych parafiach polskich, w których zaczęły powstawać towarzystwa. W miarę wzrastania liczby towarzystw, parafii i osad polskich zaczęto coraz bardziej dostrzegać potrzebę połączenia ich w jakąś ogólnokrajową całość.

Jednym z działaczy i propagatorem zjednoczenia Polaków w Ameryce był ks. Teodor Gieryk, były kapelan armii pruskiej i proboszcz parafii św. Wojciecha w Detroit. Jego myśl podjął Jan Barzyński, prawnik z Polski i redaktor pierwszych wydawnictw polonijnych Orła Polskiego i Pielgrzyma.

W 1873 r. w porozumieniu z Barzyńskim ks. Gieryk zwołał „wszystkich świeckich i duchownych na konferencję”, która odbyła się w dniach 3-4 października 1873 r. w Detroit, MI. Na zjeździe tym przyjęto zasady, na których miała się rozwijać polsko-katolicka organizacja w Ameryce. Głównym jej celem było łączenie wszystkich Polaków wiary katolickiej, podtrzymanie religii, mowy polskiej, tradycji narodowych i obrona własnych interesów w Stanach Zjednoczonych.

Nowo powstałej organizacji nadano nazwę Zjednoczenie Polskie Rzymsko Katolickie w Ameryce. Do pierwszego zarządu weszli: ks. Teodor Gieryk jako prezes, ks. Wincenty Barzyński jako kapelan, red. Jan Barzyński jako sekretarz.

Hasłem przewodnim organizacji było „Bóg i Ojczyzna”, za zadania przyjęto: budowę kościołów i szkół polskich, utrzymanie religii, tradycji narodowych i religijnych, udzielanie wzajemnej pomocy, wspieranie wdów i sierot polskich, pomaganie narodowi polskiemu w jego dążeniu do wyzwolenia się z niewoli. Za organ urzędowy organizacji uznano pismo Pielgrzym.

W pierwszym okresie ZPRKA założyło szereg osiedli polskich rolniczych w kilku stanach, pomogło finansowo w założeniu Seminarium Polskiego, które obecnie istnieje w Orchard Lake w stanie Michigan jako Polskie Zakłady Naukowe, bezpośrednio lub przez swoje towarzystwa pomogło w założeniu co najmniej 500 parafii polskich i kilku sierocińców polskich, wspierało również polskie przytułki i szpitale oraz szkoły polskie.

Na II Sejmie Zjednoczenia przyjęto pierwszą Konstytucję ZPRKA. Na XIII Sejmie ZPRKA, który odbył się w 1886 r. w Chicago, wprowadzono ubezpieczenie na życie, rok później wydano pierwsze certyfikaty ubezpieczeniowe. W 1896 r., na XXIII Sejmie w Filadelfii, przyznano Towarzystwom prawo do wysyłania delegatów na Sejm. Po tym Sejmie zarząd Zjednoczenia zakupił drukarnię i zaczął wydawać pismo Naród Polski, które ukazuje się do dziś.

Na XXIV Sejmie w Chicago w 1897 r. przyjęto poprawkę, na mocy której Zjednoczenie zaczęło indywidualnie ubezpieczać kobiety (dotąd mogły ubezpieczać się jedynie kobiety, których mężowie byli członkami ZPRKA). Dwa lata później, na XXVI Sejmie w 1899 r. w Buffalo, NY, nadano kobietom prawo do organizowania towarzystw żeńskich i prawo do głosowania (dopiero dwie dekady później Konstytucja USA przyznała kobietom prawo do głosowania).

Na XXVIII sejmie ZPRKA w 1903 r. w Detroit ustanowiono Fundusz Oświaty. W 1912 r. zakupiono siedem działek przy skrzyżowaniu ulic Milwaukee i Augusta w Chicago, gdzie 12 września tegoż roku przystąpiono do budowy budynku Zjednoczenia. Nowe biuro zostało poświęcone i otwarte 5 październina 1913 r. (w 2013 r. budynek ZPRKA wpisany został do krajowego rejestru zabytków).

W czasie XXXIII Sejmu ZPRKA zapoczątkowano tzw. „gniazda dziecęce”, które dały początek Wydziałowi Młodzieży.

ZPRKA
Zbiórka koszyków z żywnością

W okresie I wojny światowej ZPRKA przyłączyło się do Polskiego Centralnego Komitetu Ratunkowego, zaczęły powstawać przy Zjednoczeniu Komitety Ratunkowe, zbierano datki na pomoc Polakom w kraju, brano udział w manifestacjach patriotycznych, w budynku ZPRKA mieściło się biuro werbunkowe do armii amerykańskiej i polskiej.

W 1918 r. do Zjednoczenia zaczęto przyjmować dzieci od 2. roku życia (dotychczas przyjmowana była tylko młodzież od 18 lat).

W czasie XXXVIII Sejmu, który odbył się w St. Louis, MO, w 1925 r., powołano do życia Wydział Kobiet ZPRKA, istniejący do dziś. W 1927 r. odbyła się pierwsza w historii wycieczka ZPRKA do Polski, która przyjmowana była przez władze świeckie i duchowne w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Częstochowie. Zarząd ZPRKA udał się z Polski do Rzymu, gdzie przjęty został przez Ojca św. Piusa XI.

W 1929 r. powstał w Zjednoczeniu Komitet Młodzieży i Sportu, od 1931 r. zaczęto organizować drużyny skautowe i zespoły Cór Zjednoczenia.

W 1935 r. Zjednoczenie założyło w swoim budynku Muzeum i Archiwum ZPRKA (od 1915 r. działała w ZPRKA biblioteka) – najstarsze muzeum etniczne w USA. W 1971 r. stało się ono autonomiczną organizacją niedochodową i przyjęło nazwę Muzeum Polskie w Ameryce.

Podczas II wojny światowej ZPRKA wspomagało pracę ratunkową na rzecz polskich ofiar wojny. ZPRKA przyjęło w swoich progach gen. Józefa Hallera i gen. Władysława Sikorskiego. W miarę możliwości pomagano okupowanemu narodowi polskiemu, a po wojnie zwrócono wszystkie siły na podniesienie z gruzów zrujnowanego kraju ojców.

Zjednoczenie Polskie Rzymsko Katolickie w Ameryce ma w chwili obecnej ok. 60 tys. członków i posiada uprawnienia do sprzedaży ubezpieczeń na życie w 24 stanach USA. Obok ubezpieczeń na życie oferuje plany emerytalne, pożyczki na domy, stypendia i pożyczki na studia wyższe dla młodzieży, organizuje szereg imprez sportowych i kulturalnych, m.in. bale przeznaczone dla młodzieży ZPRKA. ZPRKA sponsoruje szkółki tańca ludowego dla dzieci i dorosłych oraz szkoły języka polskiego. Oficjalną publikacją ZPRKA jest Naród Polski, który ukazuje się raz w miesiącu w 25-tysięcznym nakładzie.

Obecnie, tak jak w ciągu wieloletniej działalności, Zjednoczenie wspiera wiele różnych instytucji i aktywnie włącza się do wielu akcji charytatywnych w USA i w Polsce. ZPRKA co roku bierze udział w obchodach Dnia Pułaskiego i Miesiąca Dziedzictwa Polskiego oraz w Paradzie 3-majowej, kilkakrotnie brało udział w zjazdach Polonii i reprezentuje Polonię na wielu szczeblach działalności.

Sejmy ZPRKA odbywają się co cztery lata. W czasie sejmów wybierani są członkowie zarządu i dyrekcji ZPRKA, wprowadzane są zmiany do konstytucji i regulaminu ZPRKA i ustalany jest plan działalności organizacji na kolejne 4 lata.

W skład obecnego zarządu wchodzą: Joseph A. Drobot, Jr. – prezes; Anna Sokołowski, FICF – wiceprezeska; Robert Bielenda, FICF – wiceprezes; James J. Robaczewski – sekretarz/skarbnik.