Strona główna / Historia / W służbie prawdy i wiary

GP #8, 6 kwietnia 2013 r.

W służbie prawdy i wiary

JÓZEF KAZIMIERZ KUBIT

Krzesinski
Ks. prof. Andrzej Krzesiński

W pierwszych latach powojennych, kiedy wciąż toczyła się walka polityczna o przyszły kształt i ustrój w Polsce, w USA w obronie praw naszego kraju występował emigrant ks. prof. Andrzej Jan Krzesiński (1884-1964), doktor filozofii i teologii, wybitny uczony, autor wielu książek naukowych, głównie filozoficznych. Jest to postać praktycznie nieznana i zapomniana, warto więc przypomnieć jego sylwetkę.

Andrzej Jan Krzesiński urodził się 20 listopada 1884 r. w Niepołomicach w powiecie bocheńskim, w rodzinie chłopskiej. Był synem Franciszka Krzysicy i Marianny z Klimów. Młody Krzysica w roku 1906 z odznaczeniem ukończył Gimnazjum św. Jacka w Krakowie.

Studia teologiczne odbył Andrzej na Uniwersytecie Jagiellońskim i w roku 1910 otrzymał święcenia kapłańskie. Ksiądz Krzysica był kolejno wikarym w Myślenicach, Zakopanem i Krakowie, gdzie od roku 1917 pełnił obowiązki katechety.

24 kwietnia 1919 r. ks. Andrzej zmienił nazwisko Krzysica na Krzesiński. 13 maja tego roku na Uniwersytecie Jagiellońskim ks. Krzesiński uzyskał stopień doktora teologii. Po przedstawieniu rozprawy „Pojęcie prawdy w dziejach filozofii od jej początków do Kartezjusza”, 10 czerwca 1924 r., został dodatkowo promowany na doktora filozofii.

Następnie ks. Andrzej Krzesiński pracował jako nauczyciel propedeutyki filozofii w Gimnazjum Urszulanek i katecheta w Szkole Handlowej w Krakowie. W tym samym czasie przygotował rozprawę habilitacyjną z zakresu filozofii chrześcijańskiej „Rzeczywistość, poznanie i prawda w dziejach filozofii” (Kwartalnik Filozoficzny, 1922/3, odb.). Dr Krzesiński habilitował się 16 sierpnia 1924 r. na Wydziale Teologicznym UJ. Wykład habilitacyjny na temat „Racjonalizm w filozofii Hoene-Wrońskiego” wygłosił 28 maja 1924 r.

W październiku 1924 r. z Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ks. Krzesiński otrzymał stypendium na wyjazd za granicę w celach naukowych. Dzięki niemu odwiedził uniwersytety w Lipsku, Berlinie, Paryżu i Londynie.

W latach 1924-1927 ks. Krzesiński wykładał historię filozofii na Wydziale Teologii Katolickiej Uniwersytetu Warszawskiego. Tamże, jako zastępca profesora, bez powodzenia ubiegał się o katedrę filozofii chrześcijańskiej. Z tego względu w roku 1927 przedłożył wydziałowi rozprawę „W obronie świata transcendentalnego”. Niestety, praca ta została zdyskwalifikowana przez ks. prof. S. Kobyłeckiego.

Następnie ks. Andrzej Krzesiński powrócił do Krakowa. Ponownie związał się z Uniwersytetem Jagiellońskim. Poza ścisłą filozofią zajmował się filozofią kultury, a zwłaszcza jej kryzysem, który poddał gruntownej i wszechstronnej analizie.

Po napaści Niemiec na Polskę, w nocy z 4 na 5 września 1939 r. ks. Krzesiński opuścił pieszo Kraków i udał się do Wilna, skąd przez Estonię dotarł 24 września do Sztokholmu. Stamtąd popłynął do USA, a 14 października tego roku przybył do Nowego Jorku.

W USA podjął studia specjalistyczne z zakresu psychopatologii w Uniwersytecie Columbia, równocześnie aktywnie współpracował z Polskim Instytutem Sztuki i Nauki (założonym w roku 1942). Wkrótce otrzymał obywatelstwo amerykańskie.

Ks. prof. Krzesiński rozwinął szeroką akcję pomocy informacyjnej, politycznej i materialnej dla Polski pod okupacją hitlerowską. Prowadził wykłady uniwersyteckie z dziedziny filozofii, a równocześnie publikował książki, w których bronił praw Polski. Na konferencje sprzymierzeńców wysyłał memoriały i tysiące pism do najbardziej wpływowych osób w Stanach Zjednoczonych, Anglii i Francji. Spieszył również z pomocą materialną duchowieństwu polskiemu, studentom i osobom wyjątkowo biednym.

W roku 1944 ks. Krzesiński opublikował książkę pod tytułem Is Modern Culture Doomed? (The Devin-Adair Co., New York), w której poddał krytyce cechy współczesnej kultury materialistycznej związanej ze stosunkiem człowieka do otaczającej go rzeczywistości, jak: zewnętrzność postrzegania, gigantyzacja biznesu, ateizm, egoizm czy fałszywie rozumiana solidarność. Ponadto autor poddał krytyce cechy współczesnej kultury materialistycznej wynikające z analizy ideałów współczesnego człowieka, takie jak: scientyzm, realizm w literaturze i sztuce, kult pieniądza, kult ciała, hedonizm, seksualizm, kult kolektywizacji i globalizacji, jak również nacjonalizm.

W tym samym roku 1944, ks. Krzesiński na konferencji międzynarodowej zatytułowanej „Race, Nation, Person; Social Aspects of the Race Problem” przedstawił pracę zatytułowaną „The Church and National Cultures”. Wykazał w niej między innymi, że rodowód ideologii nazistowskiej nie może być zawężany tylko do kręgów narodu niemieckiego, ale należy również uwzględnić w nim działalność pisarza francuskiego M. Arthura J. de Gobineau (An Essey on the Inequality among Races of Man, Paris 1853) jak również działalność pisarza angielskiego Houstona Stewarta Chamberlaina (Foundations of the 19th Century, München 1898).

W reakcji na decyzje konferencji w Jałcie ks. Krzesiński opublikował książkę zatytułowaną Poland’s Right to Justice (The Devin-Adair Co., New York 1946). Zwrócił w niej uwagę, że heroizm narodu polskiego w walce przeciwko hitlerowskim barbarzyńcom został przez aliantów nagrodzony utratą 46 proc. terytorium państwa polskiego na rzecz bolszewickiego tyrana. Wykazał też, że tak zwana linia Curzona została przez aliantów zinterpretowana niezgodnie z prawdą historyczną.

8 grudnia 1919 roku, Rada Najwyższa Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych powzięła uchwałę w sprawie wschodnich ziem Polski. Uchwała ta wyznaczała tymczasową granicę Polski. Przebiegała ona tylko do Sokala i nie dotyczyła terenów Galicji Wschodniej.

W czasie wojny rosyjsko-polskiej, 10 lipca 1920 r., lord Curzon zaproponował tę linię jako linię demarkacyjną między wojskami polskimi i rosyjskimi. Tereny te nie były okupowane przez Rosję 10 lipca 1920 r., jak również później, gdy wojska rosyjskie przesunęły się głębiej w kierunku zachodnim. Tak więc premier Churchill, przemawiając w parlamencie Wielkiej Brytanii, stwierdził niezgodnie z prawdą, że konferencja w Jałcie oparła swoje decyzje na linii Curzona z niewielkimi zmianami na korzyść Polski. Takie miasta jak: Lwów, Borysław, Zbaraż, Tarnopol, Drohobycz, Stanisławów znalazły się w obrębie Związku Radzieckiego.

W książce Poland’s Right to Justice ks. Krzesiński wykazał, że decyzje w Jałcie były pogwałceniem zasad Karty Atlantyckiej, zaprzeczeniem zasad prawa międzynarodowego i pogwałceniem umowy polsko-brytyjskiej. Aneksja ziem wschodnich Rzeczypospolitej, według ks. prof. Krzesińskiego, była w sprzeczności z zasadami prawa naturalnego, gdyż ziemie te zamieszkiwała najliczniej polska grupa etniczna – 39,9 proc. Dla porównania liczebność ludności ukraińskiej wynosiła 34,5 proc., a białoruskiej 8,3 proc.

10 marca 1947 r., w Moskwie rozpoczęła sie Konferencja Ministrów Spraw Zagranicznych poświęcona sprawom Niemiec i Austrii. W ciągu kilku tygodni przed tą konferencją ks. prof. Andrzej Krzesiński wysłał około 6 tys. pism w obronie zachodnich granic Polski. Akcją swoją objął Stany Zjednoczone, Anglię i Francję. Wysłał również wiele egzemplarzy swojej książki Poland’s Right to Justice.

W roku 1949 ks. prof. Krzesiński opublikował książkę zatytułowaną W obronie Polski (Polish-American Book Co., Chicago). Wystąpił w niej w obronie ziem polskich nad Odrą i Nysą Łużycką, prapolskich ziem, „które wróciły do swojego prawnego właściciela”. W pracy tej zaproponował również szereg zmian w działaniu Kongresu Polonii Amerykańskiej. Wykazał, że KPA nie tylko nie sprzeciwił się decyzjom podjętym w Jałcie, godzącym w najbardziej życiowe interesy Polski, ale „powitał entuzjastycznie Roosevelta jako wielkiego zwycięzcę i wyraził radość z powodu jego podpisu na dokumencie jałtańskim, który po wszystkie czasy pozostanie najczarniejszą plamą w dziejach dyplomacji Stanów Zjednoczonych i Anglii”. W swojej książce ks. Krzesiński przypomniał, że rządy Stanów Zjednoczonych i Anglii 5 lipca 1945 r. cofnęły uznanie konstytucyjnemu rządowi polskiemu, który „przez cały okres II wojny światowej kierował przy boku sprzymierzeńców bohaterską walką narodu polskiego we wspólnej sprawie i uznały w jego miejsce rząd z olbrzymią przewagą komunistów, narzucony Polsce przez Moskwę”.

W celu przysłużenia się sprawie polskiej ks. prof. Andrzej Krzesiński opracował z okazji ważniejszych konferencji sprzymierzeńców następujące memoriały:

– Memoriał wysłany na Konferencję w Quebecu, w sierpniu 1943 r.
– Memoriał wysłany przed Konferencją sprzymierzeńców w Moskwie, w marcu 1947 r.
– Memoriał wysłany do premiera i ministra spraw zagranicznych rządu francuskiego, w roku 1947.
– Memoriał wysłany do przedstawicieli rządów sprzymierzeńców przed Konferencją w Londynie, w listopadzie 1947 r.
– Memoriał wysłany do Jego Świątobliwości papieża Piusa XII, 12 lipca 1948 r.

Ks. prof. Andrzej Krzesiński w roku 1960 obchodził złoty jubileusz kapłaństwa razem z 40-leciem działalności naukowej. Sprawy polskie nadal były mu bardzo bliskie. Postanowił wrócić do kraju, by wziąć udział w obchodach rocznicy milenium chrztu Polski. Gdy już wszystkie formalności zostały załatwione, w drodze na lotnisko został ranny w wypadku samochodowym. Po trzech dniach agonii zmarł 20 października 1964 r. w szpitalu w Baltimore i tam został pochowany.