Strona główna / Historia / Początki państwowości polskiej

GP #9, 3 maja 2014 r.

Początki państwowości polskiej

MIROSŁAWA KRUSZEWSKA

orzel piastowski
Orzeł piastowski

Legendarne dzieje Polski są przebogate. Mówią one między innymi o trzech książętach, braciach: Lechu, Czechu i Rusie, wędrujących w poszukiwaniu miejsca, gdzie można by założyć królestwo. Lech, znalazłszy gniazdo białego orła, tak się tym pięknym ptakiem zachwycił, że jego wizerunek przyjął za swój znak i znak swej ziemi. W miejscu odkrycia orlego gniazda został zbudowany gród Gniezno, a od imienia Lecha do dziś jeszcze niektóre narody nazywają Polaków Lechitami, a Polskę – Lechistanem.

Inna legenda opowiada o powstaniu grodu Krakowa, który nazwę swą wziął od imienia dzielnego Kraka, pogromcy smoka ludojada. Z Krakowem związana jest też ciekawa legenda o królewnie polskiej – Wandzie, która wolała umrzeć w falach Wisły niż pojąć za męża księcia niemieckiego.

Ponurą legendą owiany jest stary gród polski – Kruszwica nad jeziorem Gopło. Tam właśnie, w nadgoplańskiej wieży, myszy zjadły okrutnego króla Popiela i uwolniły kraj od tyrana, który wymordował całą swą najbliższą rodzinę, aby zapewnić tron tylko sobie.

Legenda o ubogim rolniku Piaście i jego żonie opowiada, jak to Piast i Rzepicha urządzali uroczyste postrzyżyny swemu synkowi w dniu jego siódmych urodzin. Zgodnie ze zwyczajem, chłopcom nadawano w tym dniu imię, strzyżono włosy i spod czułej opieki matki przechodzili oni pod twardą rękę ojca i przygotowywali się do dorosłego życia. Legenda opowiada, że mały Ziemowit do tego dnia był niewidomy i że w cudowny sposób odzyskał wzrok, do czego przyczynili się dwaj cudzoziemscy goście, o których raz mówi się, że byli to dwaj aniołowie, a innym razem, że pierwsi apostołowie Słowian – mnisi bułgarscy: Cyryl i Metody.

Ubogi Piast został władcą Polski. Jako że tron po Popielu był wolny, właśnie tego łagodnego i gościnnego rolnika wybrano sobie za władcę.

Tyle legenda.

Pierwszy zapis historyczny to rok 966. W roku tym książę Mieszko – pierwszy uwieczniony w kronikach europejskich władca państwa Polan – przyjął sakrament chrztu świętego i pojął za żonę księżniczkę czeską Dobrawę. Jego państwo przestało być państwem pogańskim. Oznaczało to, że ziemie zawojowane przez Mieszka weszły na trwałe do kręgu ówczesnych mu krajów ucywilizowanych i nie można ich było bezkarnie napadać i plądrować, jak to czynili z nami Niemcy, którzy usprawiedliwiali swoje grabieżcze wyprawy tym, że niosą zacofanym i ciemnym poganom światło wiary chrześcijańskiej.

Mądry Mieszko nie chciał wiązać się w żaden sposób z Niemcami i dlatego zwrócił się o pomoc do sąsiadów z południa, do Czechów. Z chwilą poślubienia Dobrawy i przyjęcia chrześcijaństwa przez Mieszka i jego poddanych, Polska oddała się oficjalnie pod opiekę papieża w Rzymie, co zostało przypieczętowane specjalnym aktem urzędowym „Dagome iudex”.

Mieszko zebrał pod swoją władzą ziemie położone w dorzeczu Wisły i Odry. Aby je opanować i zjednoczyć, musiał podbić różne plemiona, które te ziemie zamieszkiwały. Dzisiaj mówi się o pięciu grupach plemion: Pomorzanach, Mazowszanach, Ślężanach, Wiślanach i Polanach. Wszystkie te plemiona podporządkowały się najsilniejszemu plemieniu Polan, z którego pochodził Mieszko. Od Polan też wzięta została nazwa całego kraju – Polska – kraj Polan.

Polanie byli pierwszym plemieniem słowiańskim, które próbowało zjednoczyć ziemie położone w dorzeczu Wisły w większą państwowość. Już w siódmym wieku przed naszą erą, a więc 1600 lat przed Mieszkiem, próbowali tego dokonać tzw. Prapomorzanie. Później takie samo przedsięwzięcie nie powiodło się Wiślanom, pokonanym i rozpędzonym przez Czechów. Dopiero Polanom udało się zjednoczyć wszystkie pokrewne plemiona i wspólnie wystąpić w obronie swych ziem przed atakami obcych sąsiadów.

Często spotykamy się z zarzutami, że Słowianie nigdy nie rozwinęli własnej państwowości i że są na tych ziemiach bardzo krótko. Otóż, tak nie jest. Pierwsze pisemne wzmianki historyczne mówią, że słowiański gród Biskupin istniał już w 500-400 roku przed Chrystusem, a wykopaliska archeologiczne przesunęły tę datę o dalsze 1500 lat wstecz. Inne najstarsze miasta na tych ziemiach to: Gniezno, Poznań, Płock, Kraków, Sieradz, Łęczyca, Gdańsk, Głogów i Kalisz.

O Kaliszu wspominał w II wieku po Chrystusie historyk rzymski Ptolemeusz. W tym też czasie przez obecne ziemie polskie przebiegał ważny szlak handlowy – tzw. szlak bursztynowy, którym kupcy rzymscy docierali aż do wybrzeży Morza Bałtyckiego w poszukiwaniu bursztynu. Bursztyn był cennym towarem, droższym niż złoto – wyrabiano z niego ozdoby i lekarstwa. W Rzymie miał wartość cudownie uzdrawiającego amuletu.

Powstanie państwa polskiego pod władzą księcia Mieszka I jest zwykłą konsekwencją rozwoju starej kultury słowiańskiej w dorzeczu Wisły. Mieszko nie stworzył bowiem swego państwa z niczego. Złożyła się na to praca wielu pokoleń jego przodków, którzy skutecznie dążyli do umocnienia swych ziem i do zabezpieczenia ich przed zakusami obcych. Zanim pojawił się Mieszko i uczynił z pogańskiego państewka Polan silne państwo chrześcijańskie, o przyszłość tych ziem troszczyli się już przed nim jego pradziadowie – Siemowit, Lestek i Siemomysł. Są to imiona trzech kolejnych władców, poprzedników Mieszka, jakie zachowały się do dziś w naszej pamięci.

Dopiero jednak imię Mieszka I zostało zapisane przez kronikarzy i dlatego uważamy go za pierwszego historycznego władcę Polski, który dał początek jej nowożytnym dziejom.