Strona główna / Biesiada kulturalna / Wczesne rysunki Picassa

GP #20, 24 września 2011 r.

Wczesne rysunki Picassa

JERZY STOLAREK

Nowojorska The Frick Collection (1 East 70th Street; tel. 212-288-0700; faks 212-628-4417; website: www.frick.org; email: info@frick.org) mocnym akcentem otwiera jesienny sezon. W dniach od 4 października br. do 8 stycznia 2012 r. zaprasza na wystawę ponad 60 wczesnych rysunków (wykonanych ołówkiem, piórkiem, akwarelą, pastelą, gwaszem i kredą) wspaniałego artysty Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso (1881-1973). Pozwolą Państwo, że dalej będę posługiwał się wersją skróconą – Pablo Picasso...

Pablo Picasso to niewątpliwie jeden z najwybitniejszych artystów XX w. Zdolności przejawiał już od najmłodszych lat. Jako syn nauczyciela rysunku i lokalnego malarza Jose Ruiza Blasco, Picasso zaczął rysować bardzo wcześnie, bo w wieku 9 lat. Jego nauka trwała pięć i pół roku. Na efekty nie trzeba było długo czekać. Jego „Studium torsu” z 1995 r. zadziwiało znakomitą znajomością reguł proporcji i linearnej perspektywy.

W wieku 16 lat Picasso wstąpił do Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych San Fernando w Madrycie. Nie zabawił tam długo, bowiem dość szybko zorientował się, co z akademickiego treningu jest dla niego użyteczne, a co nie. O wiele wiecej czasu spędzał w Muzeum Prado, kopiując obrazy wystawianych tam mistrzów.

Po powrocie do Barcelony zainteresował go modernizm, wywodzący się z katalońskiego fin de siècle. Krótko pracował jako ilustrator i twórca plakatów. Po swoim pierwszym indywidualnym debiucie w lokalnej tawernie w lutym 1900 r., Picasso namalował „Autoportret” (1901-02). To przykład starcia modernizmu z wielką tradycją. Aluzje do autoportretów Poussina czy Delacroix z paryskiego Luwru są aż nadto widoczne, a technicznie – zaciemnienie kredą przestrzeni wokół głowy przypomina portrety van Gogha.

W 1904 r. Picasso znalazł się w Paryżu. Tam miał okazję poznania tworczości wielu XIX-wiecznych mistrzów, którzy wręcz zrewolucjonizowali malarstwo – Cézanne’a, Degasa, Moneta, Renoira czy Gauguina, żeby wspomnieć tylko kilku najwybitniejszych przedstawicieli pokolenia – wielu wciąż artystycznie czynnych. Paryż... to było ówczesne centrum wystawiennicze i sprzedaży historycznych rysunków. Napatrzył się na nie aż nadto. Wielkoformatowy gwasz „Akrobata na niebiesko” z 1905 r. pokazuje, jaki wpływ na młodego artystę wywarły studia portretowe Cézanne’a. (Twórczość Picassa z lat 1901-05 określa się jako „okres niebieski”.)

Po tym czasie twórczość Picassa weszła w okres różowy, między innymi sceny z życia cyrkowców („Dziewczyna na kuli”, „Kuglarze”, „Toaleta”, „Rodzina arlekina”).

Od 1907 Picasso pod wpływem Paula Cézanne’a oraz sztuki iberyjskiej i afrykańskiej rozpoczął twórcze eksperymenty z geometryzacją i uproszczeniem formy, które dały początek kubizmowi („Panny z Avignon”, „Portret Gertrudy Stein”). W 1907 r. Picasso narysował „Yellow Nude”, co było studialnym elementem projektu jego „Panien z Avignonu”, powstałych kilka miesięcy później. „Yellow Nude” to z kolei jakby pokłon artysty wobec wcześniejszych hiszpańskich mistrzów rysunku – Francisco de Goi i Jusepe de Ribery.

Lata 1909-14 to ścisła artystyczna współpraca Pabla Picassa z Georgesem Braque’em. Obaj ostro pracowali i eksperymentowali. M.in. z tego okresu pochodzi rysunek Picassa pt. „Martwa natura z czajniczkiem na czekoladę” (1909), kruszący dotychczasowe formy wyrazu w wieloletniej tradycji hiszpańskich mistrzów. Z tych wspólnych eksperymentów Braque’a i Picassa narodził się kubizm. W dalszym okresie po ich współpracy skrystalizowały się zasady kubizmu analitycznego, hermetycznego i syntetycznego.

Ale Picasso wciąż szukał. Zastanawiał się m.in., jak współgrałby na rysunku obraz muzycznego instrumentu i martwej natury. Tak powstała „Filiżanka kawy” z 1912 r. z gitarą w tle.

Pod koniec I wojny światowej kubizm stał się wspólnym językiem ówczesnej awangardy. Za manifest kubizmu uważana bywa premiera utworu scenicznego Parady do libretta Jean Cocteau, do którego muzykę napisał Erik Satie, a scenografię zaprojektował Picasso (m.in. gwasz „Pierrot i Arlekin”). Wystawiony został w 1917 r. przez Balety Rosyjskie Siergieja Diagilewa, z którymi pojechał do Włoch, gdzie szczególnie interesowały go zbiory muzeów we Florencji, Neapolu, a także wymarłe miasta Herkulanum i Pompeje.

Jednakże Picasso pracował symultanicznie, stąd też w 1918 r. powstał okazjonalny „Portret Madame Georges Wildenstein”, inspirowany graficznymi pomysłami Ingresa.

Po letnim pobycie w Fontainebleau, Picasso wrócił do Paryża. Tam powstała grupa prac poświęcona monumentalnym figurom kobiecym. Jedną z nich jest „Głowa kobiety” z 1921 r., pastela na papierze.

Wszystkie opisane wyżej rysunki (i wiele innych) można będzie oglądać na wystawie „Picasso’s Drawings, 1890-1921; Reinventing Tradition”. Po zakończeniu ekspozycji w The Frick Collection wystawa pojedzie do Waszyngtonu, gdzie w National Gallery of Art będzie można ją podziwiać w dniach od 5 lutego do 6 maja 2012 r.

Wystawy rysunków Picassa nie można oglądać w ramach wejściówki do The Frick Collection, dlatego muzeum poleca rezerwację czasowych biletów. Bliższe informacje – www.frick.org lub tel. 212-239-6200.

Z okazji wystawy The Frick Collection, we współpracy z Yale University Press, przygotowała bogato ilustrowany katalog. Na 304 stronach znajdują się dwa eseje poświęcone wczesnej twórczości Pabla Picassa oraz 200 kolorowych ilustracji. Cena: $60 – twarda okładka; $45 – miękka. Katalog dostępny jest w przymuzealnym sklepie, można go też zamówić internetowo (www.frick.org) lub telefonicznie – (212) 547-6848).

Tradycyjnie przygotowano też ciekawy cykl spotkań poświęcony hiszpańskiemu artyście. I tak: w środę, 5 października br. o godz. 6.00 po południu współorganizatorka wystawy Marylin McCully opowie o rysunkach Picassa powstałych w Fontainebleau; w środę, 2 listopada br. o godz. 6.00 po południu Natasha Staller, profesor historii sztuki w Amherst College, zaprasza na odczyt pt. „Picasso, jego ojciec i koniec złudzeń”; w środę, 16 listopada br., o godz. 6.00 po południu Andrew Robison z waszyngtońskiej National Gallery of Art zastanowi się nad kwestią „Picasso as Thief: The Case of Purloined Drawings”; w środę, 14 grudnia br., o godz. 6.00 po południu Jeffrey Weiss z Instytutu Sztuk Pięknych Uniwersytetu Nowojorskiego omówi „Picasso’s Contingent Cubism”; zaś w środę, 7 stycznia 2012 r. kurator Susan Grace Galassi z The Frick Collection wygłosi prelekcję pt. „Picasso wczesny i późny”. Wstęp na wszystkie spotkania – wolny (w ramach wejściówki do muzeum).