Strona główna / Biesiada kulturalna / Renoir ante portas!

GP #4, 11 lutego 2012 r.

Renoir ante portas!

JERZY STOLAREK

Renoir, „Tancerka”

Jeszcze na dobre nie przebrzmiały echa wspaniałej wystawy wczesnych rysunków Pabla Picassa, a już nowojorska The Frick Collection zaprasza na nową, równie znakomitą. Tym razem w roli głównej występuje Pierre-Auguste Renoir (1841-1919), wielki francuski impresjonista. Wystawa pt. „Renoir, impresjonizm i malarstwo wielkoformatowe” będzie czynna w dniach 7 lutego – 13 maja br. Zgromadzono na niej dziewięć płócien malarza z: National Museum Wales w Cardiff, National Gallery w Londynie, Musee d’Orsay w Paryżu, a także z National Gallery of Art w Waszyngtonie, z Columbus Museum of Art, z The Art Institute of Chicago, z Museum of Fine Arts w Bostonie i ze zbiorów własnych.

Impresjoniści to grupa założona na początku lat 1870-ych, którym przewodniczyli m.in.: Renoir, Monet, Degas, Pissarro i Cézanne. Jednak zanim Renoir znalazł się w grupie impresjonistów, malował pełnowymiarowe obrazy Dziewicy i Dzieciątka na witrażach, a także przeróżne dekoracje w kafejkach, prosto na ścianach. Między połową lat 70. i połową lat 80. XIX stulecia, a więc w czasie, gdy przyszli impresjoniści dopiero konstruowali swój nowy język wyrazu, Renoir kontynuował malowanie wielkich, figuratywnych kompozycji. W latach 1863-83 każdego roku wystawiał swe dzieła w paryskim Salonie, ale tylko trzykrotnie – w 1874, 1876 i w 1877 r. – w grupie z innymi impresjonistami.

„Tancerka” i „Paryżanka” znalazły się wśród siedmiu prac, które wystawił w 1874 r. na Pierwszej Wystawie Impresjoonistów. Można je potraktować jako najwcześniejsze obrazy malarza w dużej skali. „Tancerka”, kasztanowowłosa i niebieskooka balerina, pozuje w pokoju. Z kolei „Paryżanka” przypomina, że Renoira bardziej niż innych impresjonistów fascynowała moda, zwłaszcza kobieca. No, ale przecież ojciec Renoira był krawcem, a matka – szwaczką... W związku z tym był on wcale dobrze obeznany w trendach mody. Choć „Paryżanka” nie jest sensu stricte portretem, to jednak warto wspomnieć, że pozowała mu do tego obrazu 17-letnia Marie-Henriette-Alphonsine Grossin, początkująca aktorka, która przyjęła sceniczny pseudonim Mademoiselle Henriot. Być może pomogło jej to np. zapłacić czynsz za mieszkanie, bo w latach 1874-76 jeszcze pięciokrotnie pozowała Renoirowi do wielkoformatowych płócien, z „Promenadą” włącznie.

„Promenada” to obraz wystawiony przez Renoira na Drugiej Wystawie Impresjonistów w marcu 1876 r. Przedstawia elegancko ubraną młodą kobietę wraz z dwójką identycznie ubranych sióstr, spacerujących w publicznym ogrodzie. Proszę zwrócić uwagę, że oprócz trzech głównych postaci obrazu, Renoir zmieścił na nim nie mniej niż 11 innych, a także dwa bawiące się psy.
Jednym z najambitniejszych wielkoformatowych obrazów tych lat są „Parasolki”, które artysta zaczął malować w 1881 r., a skończył 4 lata później. Na pierwszym planie widać sześć osób, a za nimi głowy i ramiona innych oraz dwanaście parasoli. Z prawej strony stoi elegancko ubrana matka, której towarzyszą dwie córki, zaś z lewej – wysoka, młoda modystka lub pomoc owej kobiety, z koszykiem na lewym ramieniu. W tle – inne figury, wszystkie w kapeluszach, trzymające parasole.

Dodam, że „Parasolki” znalazły się wśród 39 obrazów Renoira, które przypłynęły za ocean na wystawę zorganizowaną w Nowym Jorku 10 kwietnia 1886 r. Tyle, że wówczas nazywały się... „Deszcz w Paryżu”.

Ukończenie „Parasolek” ubiegło namalowanie przez artystę trzech obrazów, ktorych przewodnim motywem był taniec: „Taniec w mieście”, „Taniec na wsi” oraz „Taniec w Bougival”.

„Taniec w mieście” przedstawia walcującą młodą parę. Kobieta ubrana jest w balową suknię z białej satyny lub jedwabiu, a w jej włosach tkwi róża. Do tego właśnie obrazu pozowała Renoirowi dwójka przyjaciół: artystka Suzanne Valadon oraz dziennikarz Paul Lhote.
Z kolei „Taniec na wsi” przedstawia parę tańczącą na restauracyjnym tarasie, z orzechowymi drzewami w tle. I znów artysta poprosił o pozowanie Paula Lhote. Jego partnerką na obrazie jest 33-letnia Aline Charigot, wówczas partnerka życiowa Renoira, która  w marcu 1885 r. urodziła mu pierwszego z trzech synów – Pierre’a, aktora (dwaj pozostali to: Jean – reżyser i pisarz oraz Claude – producent filmowy).

Natomiast „Taniec w Bougival” to najbardziej romantyczna praca z „tanecznej” trylogii. Co ciekawe, badania obrazu techniką rentgenowską potwierdziły, że początkowo artyście pozowała do niego zupełnie inna kobieta. Jakkolwiek ta widniejąca na obrazie ma wiele cech wpólnych z tą, którą artysta namalował w „Tańcu na wsi”, w rzeczywistości jest to jakby kompilacja Suzanne Valadon i Aline Charigot. Natomiast tancerzem jest... nie, nie, wcale nie Paul Lhote, a 34-letni Hyppolite-Alphonse Fournaise, syn właściciela restauracji.

Całość eskpozycji „Renoir, impresjonizm i malarstwo wielkoformatowe” uzupełniają jeszcze dwa obrazy: „Madame Henriot” z lat 1975-76 oraz urocze „Akrobatki w cyrku Fernando” z 1879 r., z Franciską i Angeliną Wartenberg w rolach głównych.

Jak zwykle, wystawie towarzyszą prelekcje i publikacje.

Katalog wystawy, autorstwa Colina B. Bayleya, dyrektora i kuratora The Frick Colection, to obszerny esej o wielkoformatowych obrazach Renoira, dodatkowo zawierający spis 63 jego dzieł z lat 1863-90. Publikacja liczy 264 strony, w tym 255 kolorowych ilustracji. Kosztuje $65 (twarda oprawa).

Natomiast prelekcje odbędą się: 8 lutego br., o godz. 6.00, Colin B. Bayley z The Frick Collection wygłosi odczyt pt. „Renoir’s Wall Power: Painting Large as an Impressionist”; 22 lutego br., o godz. 6.00, Gloria Groom z The Art Institute of Chicago – „Fashioning the Mistress”; 7 marca br., o godz. 6.00, Anne Distel – „Renoir and the Woman of Paris”; 28 marca br., o godz. 6.00, Aileen Ribeiro z londyńskiego Courtauld Institute of Art – „Renoir and the Democracy of Fashion”; 4 kwietnia br., o godz. 6.00, John House z londyńskiego Courtauld Institute of Art – „Renoir: A Modern Court Portraitist?”; 25 kwietnia br., o godz. 6.00, Anka Muhlstein – „Pen and Pallette: Painteirs in Balzac, Zola and Proust”; 5 maja br., o godz. 2.00, Colin B. Bayley i Charlotte Hale z The Metropolitan Museum of Art – „Up and Down the Garden Path: Secrets of La Promenade Revealed”.

Natomiast w piątek, 27 kwietnia br., w godz. 6.00-9.00, The Frick Collection zaprasza na „Renoir Night”, podczas której będzie można obejrzeć wspomnianą wystawę dzieł Pierre-Auguste Renoira, a także inne eksponaty muzeum, spotkać się z kuratorami i posłuchać muzyki. Wejście jest darmowe, nie trzeba robić żadnych rezerwacji, ale... wejdzie ten, kto przyjdzie pierwszy.

Fot. The Frick Collection